Publiek-private samenwerking met watertap


Frisdrank, je zou het kunnen zien als de schimmel onder de dranken. Misschien zelfs wel als de judas onder het voedsel. Televisiecommercials bieden een overschot aan zogenaamde ‘gezonde’ frisdranken. Frisdranken met extra vitamine zoveel en meer lichaam zuiverende antioxidanten. Dit klinkt natuurlijk te mooi om waar te zijn, dat is het dus ook. De ontwikkelaars van deze frisdranken vergeten voor het gemak even te melden hoe belachelijk veel suiker er in hun producten zit. Waardoor nietsvermoedende ouders deze ‘gezonde’ tijdbommen meegeven aan hun kinderen. Wat we hieraan kunnen doen? Laten we kinderen leren dat water drinken weer heel normaal is.

Wat is Human Centered Design
Allereerst Human Centered Design, deze nieuwe manier van productinnovatie is in opkomst. Het begon allemaal bij IDEO. Dit Amerikaanse bedrijf zocht naar nieuwe manieren om producten te ontwikkelen. Zij zagen de kracht van mensen in het ontwikkelingsproces van producten. Waar het om draait bij HCD zijn drie hoofdfactoren; Mens (desirabillity), Techniek (fesabillity) en bedrijf (viabillity). Er wordt altijd gestreefd naar een goede balans in het gebruik van deze factoren. HCD wordt gebruikt om producten en diensten te ontwikkelen en ze zo te ontwerpen dat ze niet alleen innovatief zijn, maar ook goed inspelen op wensen en behoeften van de klant. Kort gezegd; Human Centered Design haalt de mens in het productieproces naar voren en stelt het centraal om zo optimaal aan de behoeften kunnen voldoen. De link die gelegd kan worden tussen HCD en watertappunten is de volgende; water drinken is niet populair onder kinderen, als zij en ook andere doelgroepen meer inspraak krijgen in de ontwikkeling van watertappunten is de kans dat het idee aanslaat ook veel groter.

Strijd tegen overgewicht
De provincie Drenthe is de eerste provincie in Nederland die structureel en gezamenlijk de strijd tegen ongezond gewicht aangaan (Convenant Gezond Gewicht, Z.D.). Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG) zoals het programma heet, heeft als doelstelling het aantal kinderen met ongezond, dus ook ondergewicht terug te dringen. In Drenthe komt overgewicht relatief veel voor. Om die reden startte de gemeente Borger Odoorn het project Valthermond Gezond. Dit was min of meer de aftrap voor veel gemeenten om JOGG ook op te pakken.

Zo ook de gemeente Noordenveld, een gemeente met ongeveer 30.000 inwoners (Gemeente Noordenveld, Z.D.). Met enige moeite is de gemeente in 2014 JOGG-gemeente geworden. Het is dan verplicht om voor minimaal drie jaar beleid te maken voor JOGG. Samen met stagiaires dienen de zogenaamde JOGG-regisseurs ervoor te zorgen dat er een community-based aanpak ontwikkeld wordt waardoor de prevalentie van ongezond gewicht daalt. De community-based aanpak moet ervoor zorgen dat er ook initiatieven vanuit de gemeenschap ontwikkeld worden, hierin zijn publiek-private samenwerkingen ook erg belangrijk.

Eén van de belangrijkste speerpunten van JOGG is het drinken van (kraan)water. Sinds de eerste gemeenten gestart zijn met JOGG staat water al hoog op de agenda. Wat je ziet bij kinderen en jongeren is dat veel zoete dranken populair zijn, denk aan zuiveldrank, siroop en frisdrank. Zelf heb ik dit ook meegemaakt tijdens mijn middelbare schoolcarrière. Tijdens de pauzes liepen vele tientallen kinderen naar de supermarkt om wat snacks te scoren. JOGG is ervan overtuigd dat als het percentage gedronken glazen water per dag stijgt dat dit goed is voor de energiebalans van kinderen. In water zitten geen suikers en andere dikmakers, dit in tegenstelling tot veel frisdranken.

Eén van de belangrijkste speerpunten van JOGG is het drinken van (kraan)water

In de strijd tegen overgewicht is door het afnemen van enquêtes op twee basisscholen in de gemeente Noordenveld gebleken dat veel kinderen van hun ouders frisdrank meekrijgen naar school. Dit gedrag zie je al vanaf groep drie. Wat je ziet is dat ouders hun kinderen bijvoorbeeld appelsap meegeven omdat dit als gezond gepromoot wordt. De reden is dan dat er diverse vitamines inzitten. Gevolg is dat ouders denken dat ze een gezonde keuze maken terwijl ze hun kinderen onbewust dik maken door alle suikers die in deze sappen zit. Op basisschool OBS De Hekakker zijn ze daarom zelf gestart met een initiatief om een gezondere school te creëren. Zo worden er alleen nog maar gezonde traktaties uitgedeeld bij verjaardagen van leerlingen. Deze initiatieven dragen zeker bij aan de ontwikkeling naar een gezonde school, maar het frisdrank probleem blijft vaak onderkent. Uit gesprekken met praktijkbegeleiders van het CJG blijkt dat ouders vaak de problematiek bij hun kinderen niet erkennen. Dit zou kunnen omdat ze het gevoel krijgen slechte ouders te zijn of dat ouders zichzelf herkennen in de situatie van hun kind. Hierdoor is het erg lastig om ongezonde eetgewoontes te veranderen. JOGG probeert hierin bij te dragen door alle kinderen die deelnemen aan JOGG een bidon uit te delen. In deze bidon mag uitsluitend water zitten. Hierdoor is het percentage kinderen dat water drinkt op OBS De Hekakker enorm gestegen. Dat is natuurlijk goed nieuws. Helaas zie je dat als kinderen het schoolplein verlaten zij de mogelijkheid verliezen om overal water in hun bidonnetje te doen.

Dit terwijl het juist ontzettend belangrijk is dat kinderen leren dat waterdrinken normaal is en daarnaast ook nog eens heel goed voor je. De klassieke conditionering theorie van Pavlov is hierin van grote invloed. In het geval van Pavlov ging de hond kwijlen als er een stuk vlees in zijn bek zat. Het kwijlen is dan de natuurlijke reflex. Pavlov kwam erachter dat deze natuurlijke reflex kan worden vervangen door een andere prikkel, namelijk een belletje. Deze geconditioneerde reflex leverde dan het zelfde resultaat. De hond ging kwijlen (Veron, 2007). Dit principe kan vertaalt worden naar kinderen. De natuurlijke reflex voor een kind met dorst is dat het kind zin krijgt in frisdrank. Deze onnatuurlijke reflex kan geconditioneerd worden door middel van een stimulus. Neem dus bijvoorbeeld een watertappunt. Zolang de reflex voor kinderen is dat zij frisdrank moeten drinken bij dorst, verander je nooit het gedrag. Door middel van watertappunten is overal water aanwezig, met de juiste begeleiding vanuit school bieden de watertappunten een uitweg in het frisdrankgebruik van kinderen.

De natuurlijke reflex voor een kind met dorst is dat het kind zin krijgt in frisdrank

De basisscholen waarmee is gesproken vanuit het oogpunt van JOGG hebben aangegeven dat zij moeite hebben om de juiste tools te vinden om kinderen meer water te laten drinken. Daarnaast ondervinden zij ook hinder in het verbeteren van de eetgewoontes aangaande groente en fruit. In dit plan is echter alleen aandacht voor het verbeteren van drinkgewoontes. Diezelfde basisscholen hebben ook gevraagd of het mogelijk is om te kijken of de aanpak om kinderen meer te laten drinken breed opgepakt kan worden. Denk hierbij aan kinderdagverblijven, sportverenigingen en andere plekken waar veel kinderen samen komen.


Human Centered design en watertappunten
Om tot de kern te komen, de JOGG-aanpak richt zich erop zoveel mogelijk mensen te mobiliseren om zich in te kunnen zetten tegen ongezond gewicht. Human Centered Design in optima forma. Het probleem met veel interventies is dat ze door professoren ontwikkeld worden en de programma’s vaak te zwaar en te saai zijn voor de afnemers. Door alle ideeën in een HCD-sausje te gieten kun je je doelgroep veel beter benaderen. Een voorbeeld van een idee wat door HCD tot stand is gekomen; interactieve watertappunten. Op veel middelbare scholen staan ze al, het nadeel van zulke punten is vaak dat je er voor moet betalen of er komt überhaupt geen water meer uit. Om kinderen toch te kunnen blijven enthousiasmeren om water te drinken heeft de gemeente Noordenveld gesproken met diverse kinderen. Zij werden gevraagd wat ze het liefst zouden willen zien als er een watertappunt geplaatst werd. In kort kwam het erop neer dat als die paal er een week staat de ‘fun’ er wel vanaf is. Dit betekent dus dat we het spannend en vernieuwend moeten maken.

Hier kwam het WMD in beeld. Zij hebben ervaring met het aanleggen van watertappunten en lijken de ideale partner om de gemeente Noordenveld te helpen in hun ontwikkeling van interactieve watertappunten. Samen met het WMD moet er nog meer met de doelgroep gesproken worden, maar ook met directeuren van basisscholen en eigenaren van sportparken. Het is namelijk de bedoeling dat deze punten niet alleen bij scholen geplaatst worden, maar op alle plekken waar veel kinderen samen komen. Het is bij dit ontwerp juist belangrijk om te weten hoe de doelgroep erover denkt. Dit, omdat de gebruikers moeten blijven terugkomen, dat doen zij alleen als ze getriggerd worden om weer te komen. Dat lukt alleen als je ontwerp gebaseerd is op de wensen en behoeften van de afnemer.

Mensen willen wel wat doen aan de frisdrank problematiek, maar alleen als dit niet ten koste gaat van henzelf

Om die reden is er gesproken met diverse partners uit het werkveld. Op basisscholen zoals de Hekakker en de Tandem is uitgebreid gesproken over watertappunten. Met verenigingen is eveneens gepraat over de plaatsing van deze punten. Uit deze gesprekken bleek dat op verenigingen vooral na wedstrijden veel frisdrank wordt gedronken door de jeugd. De bestuurders willen meedenken in oplossingen, maar het liefst niet ten koste van de omzet. Op scholen krijgen veel kinderen drinken mee van huis. Vaak zijn dit pakjes zuiveldrank of drinkbekers met ranja of fris. De scholen denken dat watertappunten ouders kan stimuleren om hun kinderen meer water te laten drinken.

Mensen willen wel wat doen aan de frisdrank problematiek, maar alleen als dit niet ten koste gaat van henzelf. Wanneer er met kinderen gesproken wordt zie je een heel ander beeld. De meeste kinderen kennen eigenlijk niets anders dan een leven met frisdrank, water wordt gedronken tijdens het sporten en op andere momenten eigenlijk niet. Ze zouden wel meer water willen drinken maar dat is vaak niet voor handen buiten de school en buitenshuis. Wat hieruit blijkt is dat het drinkgedrag van kinderen te beïnvloeden is door ze meer mogelijkheden te geven tot waterdrinken.

Op de vraag of ze het leuk zouden vinden dat ze eerst een quiz moeten door voor er water uit de kraan komt wordt meer wisselend geantwoord. De meeste kinderen zien het leuke ervan wel in, maar er zijn ook kinderen, vooral jongens die hierin weinig zin hebben. Zij zullen misschien deze tappunten mijden wanneer ook aan hen gevraagd wordt om een quiz te doen voor er water getapt kan worden.

Prototyping
Om het WMD te enthousiasmeren voor de plannen is er eerst een mind-map ontwikkeld waarin de belangrijkste eigenschappen van product in terugkomen. Vervolgens is er op de computer een eerste prototype uitgerold. Door middel van Paint heb ik in eerste instantie een heel simpel prototype ontwikkeld. De afbeelding van een watertappunt en een playstation portable (PSP) heb ik gecombineerd om voor kinderen duidelijk te maken wat het moest voorstellen. Dit prototype heb ik gedeeld met de verwachte afnemers van het product in de gemeente Noordenveld. De kinderen zagen het idee wel, maar het prototype was erg marginaal. Hierom is er getracht een nieuw en beter prototype te maken. Het verbeterde prototype heb ik samen met een vriend van mij ontwikkeld. Hij is goed met computerdesign. De afbeelding van het watertappunt is gebleven, maar de PSP is verdwenen voor een geïntegreerd beeldscherm met daarin een aantal mogelijke opties voor spelletjes die kinderen moeten gaan uitvoeren. Met dat prototype is contact gezocht met het WMD. Zij zagen direct het belang in van een dergelijke investering, maar vroegen zich wel af of zij de juiste partner waren om dit samen met te ontwikkelen. Er moet namelijk onderzocht worden of de interactieve schermen ook daadwerkelijk een meerwaarde gaan vormen in de ontwikkeling van kinderen. Ook is het belangrijk om waterafstotende onderdelen aan te brengen om de veiligheid in de interactieve onderdelen te garanderen.

Er moet onderzocht worden of de interactieve schermen ook daadwerkelijk een meerwaarde gaan vormen in de ontwikkeling van kinderen

Voordat het WMD verder wil kijken naar de plannen moet er eerst meer onderzoek naar gedaan worden door de gemeente. In principe kunnen stagiaires dit vrij goedkoop uitvoeren. Aangezien de gemeente Noordenveld in het schooljaar 2015/2016 meer stagiaires wil aannemen dan in het huidige schooljaar moet hier ook zeker ruimte voor zijn. Daarnaast kunnen de stagiaires makkelijker in contact komen met de doelgroep omdat er in het schooljaar 2015/2016 echt gestart wordt met JOGG.

Het is op dit moment vooral zaak om de aandacht voor het idee niet te laten verslappen. Daarom is dit idee opgenomen in het programma voor de stagiaires van volgend jaar, ook de beide stagebegeleiders zijn op de hoogte van dit idee. Als er meer onderzoek gedaan is naar het idee kunnen de gesprekken met het MWD worden hervat. Om het risico zo laag mogelijk te houden is het een goed idee om eerst een aantal pilot watertappunten te plaatsen. Op bijvoorbeeld drie verschillende locaties een watertappunten om te kunnen observeren wat de effecten zijn van de interactieve toevoeging.

Watertappunt

 

Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmail

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *